Gjithmonë fillo me Vlerësimin emergjent dhe menaxhimi Nëse gruaja nuk ka
shenjë emergjence apo priotiteti dhe ka ardhë për kujdes antenatal, shfrytëzo këtë pjesë për kujdes të mëtutjeshëm
Më tutje shfrytëzo Gjendjen e shtatzënisë dhe algoritmin e planit të lindjes për të pyetur gruan mbi gjendjen e tanishme të shtatzënisë, anamnezën e shtatzënive të mëparshme dhe kontrollo atë për shenjat e përgjithshme të rrezikshme. Vendos për një vend adekuat për lindjen e gruas duke shfrytëzuar këtë algoritëm dhe përgatite planin e lindjes dhe emergjencës. Plani i lindjes duhet të rishqyrtohet gjatë çdo vizite kontrolluese
Kontrollo të gjitha gratë për pre-eklampsi, anemi, sifilis dhe HIV status sipas algoritmeve C3-C6.
Në rastet kur një shenjë jonormale është identifikuar (është paraqitur apo vërejtur), shfrytëzo
algoritmin Reago në shenjat e vërejtura apo problemet e paraqitura C7-C11 për të klasifikuar
gjendjen dhe identifikuar trajtim(in)et adekuate.
Ofro masat parandaluese sipas C12.
Zhvillo planin e lindjes dhe emergjencës C14-C15.
Këshillo dhe diskuto mbi ushqimin C13, planifikimin familjar C16, shenjat e lindjes, shenjat e
rrezikshme C15, vizitat rutinore dhe kontrolluese C17 duke shfrytëzuar Fletët informuese dhe
këshilluese M1-M19.
Regjistro të gjitha rezultatet pozitive, planin e lindjes, trajtimet e dhëna dhe vizitën e ardhëshme të
caktuar në kartelën e nënës/formën regjistruese klinike.
Nëse gruaja ëshë HIV pozitive, adoleshente apo ka nevoja të veçanta, shih G1-G8 H1-H4.
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
C2VLERËSO GRUAN SHTATZËNË:
GJENDJEN E SHTATZËNISË, PLANIN E
LINDJES DHE EMERGJENCËS
C3KONTROLLO PËR PRE-EKLAMPSI
C4KONTROLLO PËR ANEMI
C5KONTROLLO PËR SIFILIS
C6KONTROLLO PËR HIV STATUS
C7REAGO NË SHENJAT E VËREJTURA
APO PROBLEMET E PARAQITURA(1)
Në rast të mungesës së lëvizjeve të fetusit
Nëse membranat kanë pëlcitur dhe nuk ka
lindur
C8REAGO NË SHENJAT E VËREJTURA
DHE PROBLEMET E PARAQITURA(2)
Nëse ka temperaturë apo djegie në urinim
C9REAGO NË SHENJAT E VËREJTURA
DHE PROBLEMET E PARAQITURA(3)
Në rast të sekretimit vaginal
C10REAGO NË SHENJAT E VËREJTURA
DHE PROBLEMET E PARAQITURA(4)
Nëse shenjat sygjerojnë HIV infeksion
Nëse tymos duhan, abuzon alkool apo
narkotik, apo jep anamnezë për dhunë
C11REAGO NË SHENJAT E VËREJTURA
DHE PROBLEMET E PARAQITURA(5)
Në rast të kollës apo vështirësive në
frymëmarrje
Nëse merr barna anti-tuberkulare
C12OFRO MASA PARANDALUESE
C13KËSHILLO DHE DISKUTO MBI
USHQIMIN DHE VETËKUJDESIN
Këshillo mbi ushqimin
Këshillo mbi vetëkujdesin gjatë shtatzënisë
C14ZHVILLO PLANIN E LINDJES DHE
EMERGJENCËS
{mospagebreak}Lindja në isntitucion
Lindja në shtëpi me udhëheqës të aftësuar
C15Këshillo mbi shenjat e lindjes
Këshillo mbi shenjat e rrezikshme
Diskuto si të përgatitet për një emergjencë në
lindje
C16KËSHILLO DHE DISKUTO MBI
PLANIFIKIMIN FAMILJAR
Këshillo mbi rëndësinë e planifikimit familjar
Konsideratat e veçanta për këshillimin mbi
planifikimin familjar gjatë shtatzënisë
C17KËSHILLO MBI VIZITAT RUTINORE
DHE KONTROLLUESE
C18LINDJA NË SHTËPI PA UDHËHEQËS
TË AFTËSUAR
Udhëzo nënën dhe familjen e saj mbi lindjen e
pastër dhe të sigurt në shtëpi
Këshillo që të shmangë shprehit e dëmshme
Këshillo mbi shenjat e rrezikshme
Kujdesi antenatal
C1
Vlerëso gruan shtatzënë Gjendjen e shtatzënisë, plani i lindjes dhe emergjencës
C2
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
VLERËSO GRUAN SHTATZËNË: GJENDJEN E SHTATZËNISË, PLANIN E LINDJES DHE EMERGJENCËS
Shfrytëzo këtë algoritëm për të vlerësuar gruan shtatzënë në secilën prej katër vizitave antenatale. Gjatë vizitës së parë antenatale, përgatite planin e lindjes dhe
emergjencës duke shfrytëzuar këtë algoritëm dhe rishqyrto ato gjatë vizitave pasuese. Modifiko planin e lindjes nëse paraqitet çfardo komplikimi.
KËSHILLO
nSqaro pse lindja nevojitet të bëhet në nivelin
referues C14.
nZhvillo planin e lindjes dhe emergjencës C14.
nSqaro pse lindja nevojitet të bëhet në nivelin
primar të kujdesit shëndetësor C14.
nZhvillo planin e lindjes dhe emergjencës C14.
nSqaro pse lindja nevojitet të bëhet me udhëheqës
të aftësuar, e preferueshme në institucio
nZhvillo planin e lindjes dhe emergjencës C14.
VENDI PËR LINDJE
NIVELI REFERUES
NIVELI PRIMAR I
KUJDESIT SHËNDETËSOR
SIPAS ZGJEDHJES SË
GRUAS
INDIKACIONET
Lindja paraprake cezarike.
Mosha nën 14 vjeç.
Situsi transverzal apo keqprezantim
tjetër i qartë brenda muajit të fundit para
lindjes së pritur.
Shtatzëni e qartë multiple.
nDëshirohet ligim tubash apo DIU
menjëherë pas lindjes.
Shqyerje e vërtetuar e shkallës së tretë.
Gjakrrjedhje vaginale nga anamenza apo
tani apo komplikime tjera gjatë kësaj
shtatzënia.
Lindja e parë.
Foshnja e fundit e lindur e vdekur apo ka
vdekur ditën e parë.
Mosha nën 16 vjeç.
Më shumë se 6 lindje paraprake.
Lindje paraprake me gjakrrjedhje të
rëndë.
Lindje paraprake me konvulzione.
Lindja paraprake me forceps apo vakum.
Asnjë nga të mësipërmet.
{mospagebreak}SHIKO,DËGJO, PREK
Palpo për tremujorin e
shtatzanisë.
Shiko për cikatriksin cezarik
Palpo për shtatzani të qartë
multiple.
Palpo për situs transverzal.
Dëgjo zemrën e fetusit.
PYET, SHIH KARTELËN
TË GJITHA VIZITAT
Kontrollo kohëzgjatjen e shtatzënisë.
Ku planifikon të kryesh lindjen?
Ndonjë gjakrrjedhje vaginale prej vizitës së
fundit?
A lëviz foshnja? (pas muajit të 4-të)
Shih kartelën për komplikime paraprake dhe
trajtimet gjatë kësaj shtatzënie.
A keni ndonjë ankesë?
{mospagebreak}VIZITA E PARË
Sa muaj shtatzënie keni?
Kur kishit ciklin e fundit?
Kur prisni të lindni?
Sa vjeçare jeni?
A keni pasur foshnje më parë? Nëse po:
Shih kartelën për shtatzënitë paraprake apo
në mungesë të kartelës pyet për:
Numrin e shtatzënive/lindjeve paraprake
Prerje cezarike, forceps apo vakum paraprak
Shqyerjet e shkallës së tretë
Gjakrrejdhje e rëndë gjatë apo pas lindjes
Konvulzione
Lindje e vdekur apo vdekje në ditën e parë.
A tymos duhan, pin alkool apo përdor
ndonjë barë?
{mospagebreak}TREMUJORI I TRETË
A është këshilluar ajo mbi planifikimin
familjar? Nëse po, a dëshiron ajo ligimin e
tubave apo DIU A15.
MË TUTJE: Kontrollo për pre-eklampsi
KUJDESI ANTENATAL
KONTROLLO PËR PRE-EKLAMPSI
Kontrollo të gjitha gratë shtatzëna në secilën vizitë.
PYET, SHIH KARTELËN
Shtypja e gjakut në vizitën e fundit?
SHIKO, DËGJO, PREK
Mate shtypjen e gjakut në pozitë të
ulur.
Nëse shtypja diastolike është =90
mmHg, përsërite pas 1 orë pushimi.
Nëse shtypja ëshët akoma =90
mmHg, pyet gruan a mos ka:
kokdhimbje të fortë
shikim të turbulluar
dhimbje epigastrike dhe
kontrollo proteinet në urinë.
{mospagebreak}SHENJAT
Shtypja diastolike =110 mmHg
dhe 3+ proteinuria, apo
Shtypja diastolike =90 mmHg në
dy matje dhe 2+ proteinuria, dhe
ndonjë nga:
kokdhimbje e fortë
të pamurit e turbulluar
dhimbja epigastrike.
Shtypja diastolike e gjakut90-110 mmHg në dy matje dhe
2+ proteinuria.
Shtypja diastolike e gjakut
=.90 mmHg në 2 matje.
Asnjë nga të mësipërmet.
TRAJTO DHE KËSHILLO
Jepi magnezium sulfat B13.
Jepi anti-hipertenziv adekuat B14.
Rishqyrto planin e lindjes C2.
Udhëzoje urgjentisht në spital B17.
Rishqyrto planin e lindjes C2.
Udhëzoje në spital.
Këshilloje që të zvoglojë aktivitetin dhe të pushojë.
Këshilloje mbi shenjat e rrezikshme C15.
Rivlerëso në vizitën e ardhshme antenatale apo pas
1 jave nëse >8 muaj shtatzënë.
Nëse hipertensioni perziston pas 1 jave apo në vizitën
e ardhshme, udhëzoje në spital apo diskuto rastin
me mjekun apo mamin nëse janë në dispozicio
Nuk kërkohet trajtim.
{mospagebreak}KLASIFIKO
PRE-EKLAMPSI E RËNDË
PRE-EKLAMPSI
HIPERTENSION
NUK KA HIPERTENSION
MË TUTJE: Kontrollo për anemi
C3
Vlerëso gruan shtatzënë Kontrollo për pre-eklampsi
Vlerëso gruan shtatzënë Kontrollo për anemi
C4
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KONTROLLO PËR ANEMI
Kontrollo të gjitha gratë shtatzënë në secilën vizitë.
TRAJTO DHE KËSHILLO
Rishqyrto planin e lindjes për lindje në institucion me
shërbime të transfuzionit të gjakut C2.
Jepi dozë të dyfishtë të hekurit (1 tabletë dy herë në
ditë) për 3 muaj F3.
Këshillo mbi aplikimin e drejtë të terapisë F3.
Jepi antimalarik adekuat oral F4.
Kontrolloje pas 2 javësh për të kontrolluar përparimin
klinik, testuar rezultatet dhe kompliancë
Udhëzoj urgjentisht në spital B17.
Jepi dozë të dyfishtë të hekurit (1 tabletë dy herë në
ditë) për 3 muaj F3.
Këshilloje mbi kompliancën me trajtim F3.
Jep antimalarikun adekuat oral nëse nuk është dhënë
në muajin e fundit F4.
Rivlerësoje në vizitën e ardhëshme antenatale (4-6
javë). Nëse anemia perziston, udhëzoje në spital.
Jepi 1 tabletë hekur një herë në ditë 3 muaj F3.
Këshilloje mbi kompliancën me trajtim F4.
KLASIFIKO
ANEMI E RËNDË
ANEMI MESATARE
NUK KA ANEMI KLINIKE
{mospagebreak}SHENJAT
Hemoglobina <7 g/dl.
DHE/APO
Zbehje e rëndë palmare dhe zbehje
konjuktivash apo
Çfardo zbehjeje me ndonjë nga
>30 frymëmarrje në minutë
lodhet shpejt
frymëmzënje në qetësi
Hemoglobina 7-11 g/dl.
APO
Zbehje palmare apo konjunktivash.
Hemoglobina >11 g/dl.
Nuk ka zbehje.
SHIKO, DËGJO, PREK
Në vizitën e parë:
Mate hemoglobinën
Në vizitat pasuese:
Shiko për zbehje konjuktivash.
Shiko për zbehje palmare. Nëse ka
zbehje:
A është kjo zbehje e rëndë?
Zbehje e mesatare?
Numro frymëmarrjet në 1 minutë.
PYET, SHIH KARTELËN
A lodhesh lehtë?
A ke frymëzënie (ndërprerje
frymëmarrjeje) gjatë punëve
rutinore të shtëpisë?
MË TUTJE: Kontrollo për sifilis
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KONTROLLO PËR SIFILIS
Testo të gjitha gratë shtatzënë në vizitën e parë. Kontrollo statusin në secilën vizitë.
PYET, SHIH KARTELËN
A ke bërë testin për sifilis gjatë kësaj
shtatzënie?
Nëse jo, kryej “rapid plasma
reagin“ (RPR) testin L5.
Nëse testi ka qenë pozitiv, a je
trajtuar vet dhe partneri yt për
sifilis?
Nëse jo dhe testi është pozitiv,
pyet “A je alergjike në penicilin?”
SHIKO, DËGJO, PREK
TESTO REZULTATET
RPR testi pozitiv.
RPR testi negativ.
TRAJTO DHE KËSHILLO
Jep benzathine benzylpenicillin IM. Nëse është
alergjike jep erythromycin F6.
Planifiko për të trajtuar të posalindurin K12.
Inkurajo gruan që të sjell partnerin e vet seksual për
trajtim.
Këshillo mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm
të kondomit për të parandaluar infeksionin e ri G2.
Këshillo mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm
të kondomit për të parandaluar infeksionin e ri G2.
KLASIFIKO
SIFILIS I MUNDSHËM
NUK KA SIFILIS
MË TUTJE: Kontrollo për HIV status
C5
Vlerëso gruan shtatzënë Kontrollo për sifilis
Vlerëso gruan shtatzënë Kontrollo për HIV status
C6
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KONTROLLO PËR HIV STATUS
Këshillo të gjitha gratë shtatzënë për HIV në vizitën e parë. Kontrollo statusin gjatë secilës vizitë.
SHIKO, DËGJO, PREK
KLASIFIKO
HIV-POZITIVE
HIV STATUS I PANJOHUR
HIV-NEGATIVE
TRAJTO DHE KËSHILLO
Vërteto nëse ajo është vizituar nga personeli adekuat dhe
ka marrë informata të duhura mbi parandalimin e BNF G6
Merrë informata mbi trajtimin profilaktik ARV të përshkruar
dhe nëse gruaja e di kur të fillojë profilaksën ARV G6.
Merrë informata se si do të furnizohet ajo me barna.
Merrë informata mbi mënyrën e zgjedhur për ushqimin e
foshnjes G7.
Këshillo mbi kujdesin shtesë gjatë shtatzënisë, lindjes dhe
lehonisë G2.
Këshillo mbi përdorimin e drejtë dhe të vazhdueshëm të
kondomit G2.
Këshillo mbi përfitimet prej kyqjes dhe testimit të partnerit
G3
Siguro informata kyqe mbi HIV-in G2.
Informo atë mbi KTV-në për të përcaktuar HIV statusin G3
Këshilloje mbi përdorimin e drejtë dhe të vazhdueshëm të
kondomit G2.
Këshilloje mbi përfitimet e kyqjes dhe testimit të partneritG3.
Siguro informata kyqe mbi HIV-in G2
Këshilloje mbi përfitimet e kyqjes dhe testimit të partneritG3.
Këshilloje mbi rëndësin e mbetjes HIV negative përmes
përdorimit të drejtë dhe të përhershëm të kondomit G2.
{mospagebreak}SHENJAT
HIV-pozitive e vërtetuar.
Nuk ka rezultate të HIV testit
apo nuk dëshiron të zbuloj
rezultati
nHIV-negative e vërtetuar.
PYET, SHIH KARTELËN
A ke bërë ndonjë herë testin për
HIV?
Nëse po, a e di rezultatin? (Sqaroi
gruas se ajo ka të drejtë të mos
zbulojë rezultati)
A ka qenë i testuar partneri?
MË TUTJE: Reago në shenjat e vërejtura apo problemet e paraqitura
Nëse nuk ka probleme, kalo në faqen C12.
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
REAGO NË SHENJAT E VËREJTURA APO PROBLEMET E PARAQITURA
KLASIFIKO
NDOSHTA FOSHNJE E
VDEKUR
FOSHNJA E SHËNDOSHË
INFEKSION I MITRËS DHE
FETUSIT
RREZIK NGA INFEKSIONI
I MITRËS DHE FETUSIT
RUPTURË E
MEMBRANAVE
TRAJTO DHE KËSHILLO
Informo gruan dhe partnerin mbi mundësin që
foshnja të jetë e vdekur.
Udhëzoje në spital.
Informo gruan se foshnja duket të jetë mirë por të
kthehet nëse problemi perzisto
Jep antibiotikun adekuat IM/IV B15.
Udhëzoje urgjentisht në spital B17.
Jep antibiotik adekuat IM/IV B15.
Udhëzoje urgjentisht në spital B17.
Menaxho si në Gruaja në lindje D1-D28.
{mospagebreak}SHENJAT
Nuk ka lëvizje të fetusit.
Nuk ka rrahje zemre të fetusit.
Nuk ka lëvizje të fetusit por ka rrahje
zemre të tij.
Temperaturë 38ºC.
Sekretim vaginal kundërmues.
Rupturë membranash para muajit
të 8-të të shtatzënisë.
Rupturë membranash pas muajit të
8-të të shtatzënisë.
SHIKO, DËGJO, PREK
Ndjej lëvizjet e fetusit.
Dëgjo zemrën e fetusit pas muajit të
6-të të shtatzënisë D2.
Nëse nuk ka rrahje zemre, përsërite
pas 1 ore.
Shiko në peceta apo ndërresa për
prani të:
lëngut amnional
sekretim vaginal kundërmues
Nëse nuk ka, kërko prej saj të veje
pecetë. Kontrollo sërish pas 1 ore.
Mate temperaturë
PYET, SHIH KARTELËN
Kur ka lëvizur për herë të fundit
foshnja?
Nëse nuk ka ndjerë lëvizje, kërko
nga gruaja që të ecë përreth për një
kohë, rivlerëso lëvizjet e fetusit.
Kur ka pëlcitur ujori?
Kur pret lindjen e foshnjes?
NËSE NUK KA LËVIZJE TË FETUSIT
NËSE UJORI I PËLCITUR DHE NUK KA LINDJE
MË TUTJE: Nëse ka temperaturë apo djegie në urinim
<;br /> Reago në shenjat e vërejtura apo problemet e paraqitura (1)
C7
Reago në shenjat e vërejtuar apo problemet e paraqitura (2)
C8
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KLASIFIKO
SËMUNDJE FEBRILE
SHUMË E RËNDË
INFEKSION I TRAKTIT TË
SIPËRM URINAR
MALARIE
INFEKSION I TRAKTIT TË
POSHTËM URINAR
TRAJTO DHE KËSHILLO
nVendose vijën IV dhe jepi lëngje ngadalë B9.
Jepi antibiotik adekuat IM/IV B15.
Jepi artemether/quinine IM B16.
Jepi glukozë B16.
Udhëzoje urgjentisht në spital B17.
nJepi antibiotik adekuat IM/IV B15.
Jepi antimalarik oral adekuat F4.
Udhëzoje urgjentisht në spital B17.
Jepi antimalarik oral adekuat F4.
Nëse nuk ka përmirësim brenda 2 ditësh apo
gjendja keqsohet, udhëzoje në spital.
Jepi antibiotik oral adekuat F5.
Inkurajoje atë që të pijë më shumë lëngje.
Nëse nuk ka përmirësim brenda 2 ditësh apo
gjendja keqësohet, udhëzoje n&;euml; spital.
{mospagebreak}SHENJAT
Temperaturë >38°C dhe ndonjë prej:
frymëmarrje shumë e shpejtë apo
shtangim qafe
letargji
shumë e dobët/e paaftë të
qëndrojë.
Temperaturë >38°C dhe ndonjë prej:
; Dhimbje ijesh
Djegie në urinim.
Temperaturë >38°C apo temperaturë
në anamnezë (në 48 orët e fundit).
Djegie në urinim.
SHIKO, DËGJO, PREK
Nëse ka anamnezë për temperaturë
apo ndjehet nxehtë:
Mate temperaturën aksillare.
Shiko apo prek për shtangim
qafe.
Shiko për letargji.
Perkuto ijet për ndjeshmëri.
PYET, SHIH KARTELËN
A ke pasur temperaturë?
A ke djegie në urinim?
NËSE KA TEMPERATURË APO DJEGIE NË URINIM
MË TUTJE: Nëse ka sekretim vaginal
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KLASIFIKO
INFEKSION I MUNDSHËM
GONOREAL APO ME
KLAMIDIE
INFEKSION I MUNDSHËM
ME KANDIDË
INFEKSION BAKTERIAL
APO ME TRAIHOMONAS
TRAJTO DHE KËSHILLO
Jepi gruas antibiotik oral adekuat F5.
Trajto partnerin me antibiotik oral adekuat F5.
Këshillo mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm të
kondomit G2.
Jep clotrimazole F5.
Këshillo mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm të
kondomit G2.
Jepi gruas metronidazole F5.
Këshillo mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm të
kondomit G2.
{mospagebreak}SHENJAT
Sekretim vaginal abnormal.
Partneri ka sekretim uretral apo
djegie në nxjerrjen e urinës.
Sekretim vaginal si gjizë.
Kruarje vulvare intenzive.
Sekretim vagina abnormal
SHIKO, DËGJO, PREK
Ndaji labiat dhe shiko për sekretim
vaginal abnormal:
sasinë
ngjyrën
aromën/kundërmimi
Nëse nuk është parë sekret,
ekzaminoni atë me gishtin në dorëz
dhe shiko sekretin në dorëz.
PYET, SHIH KARTELËN
A ke vërejtur ndonjë ndryshim në
sekretin tënd vaginal?
A ke kruarje në vulvë?
A ka pasur partneri juaj problem
urinar?
Nëse partneri është në klinikë, pyete
gruan a do t’i pengonte asaj nëse e
pyetni të shoqin njësoj.
Nëse po, pyetni atë nëse ai ka:
sekretim apo qelb uretral.
djegie në nxjerrjen e urinës.
Nëse partneri nuk mund të arrihet,
sqaro rëndësin e vlerësimit dhe
trajtimit të partnerit për të shmangur
riinfeksioni
Cakto takimin kontrollues për gruan
dhe partnerin (nëse është e mundur).
NËSE KA SEKRETIM VAGINAL
MË TUTJE: Nëse shenjat sygjerojnë HIV infeksion
C9
Reago në shenjat e vërejtura apo problemet e paraqitura (3)
Reago në shenjat e vërejtura apo problemet e paraqitura (4)
C1
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
SHENJAT
Dy prej këtyre shenjave:
humbje peshe
temperaturë >1 muaj
diarre >1muaj.
APO
Një nga shenjat e mësipërme dhe
një apo më shumë shenja të tjera
prej grupit të rrezikuar.
KLASIFIKO
GJASA TË MËDHA PËR
HIV INFEKSION
TRAJTO DHE KËSHILLO
Ritheksoje nevojën për të ditur HIV statusin dhe
këshilloje ku të shkojë për KTV G2-G3.
Këshilloje mbi përfitimet e testimit të partnerit G3.
Këshilloje mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm të
kondomit G2.
Ekzaminoje më tutje dhe menaxhoje sipas
udhërrëfyesve kombëtar për HIV apo udhëzoje në
shërbimet adekuate për HIV.
Udhëzoje në qendrën antituberkulare nëse ka kollë.
Këshilloje mbi ndërprerjen e duhanit
Për abuzim alkooli/narkotikësh, udhëzoje tek ofruesit
e kujdesit të specializuar.
Për këshillim mbi dhunën, shih H4.
SHIKO, DËGJO, PREK
Shiko për humbje të theksuar
peshe.
Shiko për ulçera dhe njolla të
bardha në gojë (soor).
Shiko lëkurën:
A ka rash?
A ka vezikula përgjatë brinjëve në
njërën anë të trupit?
PYET, SHIH KARTELËN
A ke humbur peshë?
A ke temperaturë?
Për sa kohë (>1 muaj)?
A ke diarre (të vazhdueshme apo të
kohëpaskohshme)?
Për sa kohë >1 muaj?
A ke pasur kollë?
Për sa kohë >1 muaj?
Vlerëso nëse është në grupin e
rrezikut të lartë:
Ekspozim profesional?
A është gruaja punëtore komerciale e
seksit?
Abuzim narkotikësh intravenoz?
Anamnezë për transfuzion gjaku?
Sëmundje apo vdekje e partnerit
seksual prej AIDS-it?
NËSE SHENJAT SYGJEROJNË HIV INFEKSION
(HIV statusi i panjohur apo HIV-pozitive e vërtetuar)
NËSE TYMOS DUHAN, ABUZON ALKOOL APO NARKOTIK, APO ANAMNEZË PËR DHUNË
MË TUTJE: Nëse ka kollë apo vështirësi në frymëmarrje
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KLASIFIKO
PNEUMONI E
MUNDSHME
SËMUNDJA KRONIKE
E MUSHKËRIVE E
MUNDSHME
INFEKSION I TRAKTIT TË
SIPËRM RESPIRATOR
TUBERKULOZË
TRAJTO DHE KËSHILLO
Jepi dozën e parë të antibiotikut adekuat IM/IV B15.
Udhëzoje urgjentisht në spital B17.
Udhëzoje në spital për vlerësim.
Nëse ka fishkëllimë të rëndë, udhëzoje urgjentisht
në spital.
Shfrytëzo Qasjen praktike në udhërrëfyesit
shëndetësor të mushkërive (QPM) për menaxhim të
mëtejmë.
Këshillo për barna të sigurta qetësuese.
Nëse tymos duhan, këshilloje të ndërpres.
Nëse trajtimi anti-tuberkular përfshin streptomycin
(injeksion), udhëzoje gruan në spitalin regjional për
rishqyrtimin e trajtimit meqë streptomicina është
toksike për fetusi
Nëse trajtimi nuk përfshin streptomicinën, siguroje
gruan se barnat nuk janë të dëmshme për foshnjen
e saj dhe nxite gruan të vazhdojë trajtimin për një
përfundim të suksesshëm të shtatzënisë.
Nëse këlbaza e saj është TBC pozitive brenda 2
muajve prej lindjes, planifiko dhënjen e profilaksës
me izoniazid për të posalindurit K13.
Ritheksoje këshillën për të shkuar për KTV G2-G3.
Nëse tymos duhan, këshilloje të ndërprejë duhanin
Këshilloje që të kontrollojë menjëherë anëtarët e
familjes dhe kontaktet e afërta për tuberkulozë.
{mospagebreak}SHENJAT
Së paku 2 nga shenjat vijuese:
Temperaturë >38ºC.
Frymëzënje.
Dhimbje gjoksi.
Së paku 1 prej shenjave vijuese:
Kollë apo vështirësi në frymëmarrje
për >3 javë
Gjak në këlbazë
Fishkllimë
Temperaturë <38ºC dhe
Kollë <3 javë.
Merrë barna anti-tuberkulare.
Merrë barna injektuese anti-
tuberkulare.
SHIKO, DËGJO, PREK
Shiko për frymëzënje.
Dëgjo për fishkëllimë.
Matja temperaturë
PYET, SHIH KARTELËN
Për sa kohë ke kollitje?
Për sa kohë ke vështirësi në
frymëmarrje?
A ke dhimbje gjoksi?
A ke gjak në këlbaz?
A tymos duhan?
A je duke marrë barna anti-
tuberkulare? Nëse po, prej kur?
A përfshin trajtimi edhe injeksionet
(streptomycin)?
NËSE KA KOLLË APO VËSHTIRËSI NË FRYMËMARRJE
NËSE MERRË BARNA ANTI-TUBERKULARE
MË TUTJE: Ofro masa parandaluese
Reago në shenjat e vërejtura apo problemet e paraqitura (5)
C1
Ofro masa parandaluese
C1
{mospagebreak} KJDESI ANTENATAL
ANTENATAL CARE
OFRO MASA PARANDALUESE
Këshillo dhe diskuto me të gjitha gratë shtatzënë në secilën vizitë të kujdesit antenatale.
VLERËSO, SHIH KARTELËN
Kontrollo statusin e imunizimit me tetanus toksoid (TT).
Kontrollo furnizimin e gruas me dozën e përshkruar të hekurit/folateve
Kontrollo kur është dhënë doza e fundit e mebendazolit.
Kontrollo kur është dhënë doza e fundit e një antimalariku.
Pyet nëse ajo (dhe fëmijët) fle nën rrjetat e shtratit të trajtuara me insekticide.
Regjistro të gjitha vizitat dhe trajtimet e dhëna.
TRAJTO DHE KËSHILLO
Jep tetanus toksoid nëse duhet sipas F2.
Nëse TT1, planifiko dhënjen e TT2 në vizitën e ardhëshme.
Jepi dozën e hekurit për 3 muaj dhe këshilloje mbi mënyrën e marrjes dhe ruajtjes F3.
Jepi mebendazole një herë në tremujorin e dytë apo të tretë F3.
Jepi trajtim parandalues të kohëpaskohëshëm në tremujorin e dytë dhe të tretë F4.
Inkurajo fjetjen nën rrjetat e shtratit të trajtuara me insekticide.
{mospagebreak}Vizita e parë
Zhvillo planin e lindjes dhe emergjencës C14.
Diskuto mbi të ushqyerit C13.
Diskuto mbi rëndësin e ushqimit ekskluziv me gji K2.
Diskuto mbi ndërprerjen e duhanit dhe abuzimit të alkoolit dhe narkotikëve.
Diskuto mbi seksin e sigurtë dhe përdorimin e drejtë dhe të përhershëm të kondomit.
Të gjitha vizitat
Rishqyrto dhe korrigjo planin e lindjes dhe emergjencës në bazë të rezultateve të reja C14-C15.
Këshilloje kur të kërkojë kujdes: C17
vizitat rutinore
vizitat kontrolluese
shenjat e rrezikshme.
{mospagebreak}Tremujori i tretë
Diskuto mbi planifikimin familjar C16.
KUJDESI ANTENATAL
KËSHILLO DHE DISKUTO MBI TË USHQYERIT DHE VETËKUJDESIN
Shfytëzo informatat dhe fletët këshilluese për të mbështetur interaksionin me gruan, partnerin dhe familjen e saj.
Diskuto mbi të ushqyerit
Këshilloje gruan që të hajë sasi më të madhe dhe llojllojshmëri ushqimesh të shëndetshme, siq janë
mishi, peshqit, yndyrnat, kikirikë, farëra, perime, djath, qumësht, për të ndihmuar atë që të ndjehet
mirë dhe e fortë (jep shembuj të llojeve të ushqimit dhe sasisë që duhet ngrënë).
Kalo më shumë kohë në diskutimin mbi të ushqyerit me gratë shumë të dobëta dhe adoleshente.
Përcakto nëse ekzistojnë tabu të rëndësishme mbi ushqimet të cilat janë në pikpamje ushqyese të
rëndësishme për shëndet të mirë. Këshilloje gruan kundër këtyre tabuve.
Bisedo me anëtarët e familjes siq janë partneri dhe vjehrra, për të inkurajuar ata që të ndihmojnë
për t’u siguruar se gruaja hanë mjaft dhe shmang punët e rënda fizike.
Këshillo mbi vetëkujdesin gjatë shtatzënisë
Këshillo gruan që të:
Marr tableta të hekurit (p.T3).
Pushojë dhe të shmang ngritjen e objekteve të rënda.
Flej nën rrjetat e shtratit të zhytura në insekticide.
Përdorë kondomët drejt dhe vazhdimisht, nëse janë në rrezik nga SNS-të apo HIV-i G2.
Shmang alkoolin dhe duhanin gjatë shtatzënisë.
MOS marr barna derisa të mos përshkruhen në qendrën shëndetësore/spital.
C1
Këshillo dhe diskuto mbi të ushqyerit dhe vetëkujdesit
Zhvillo planin e lindjes dhe emergjencës (1)
C1
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
ZHVILLO PLANIN E LINDJES DHE EMERGJENCËS
Shfrytëzo informatat dhe fletët këshilluese për të mbështetur interaksionin me gruan, partnerin dhe familjen e saj.
Lindja në institucion
Sqaroja pse rekomandohet lindja në institucion
Ndonjë komplikim mund të zhvillohet gjatë lindjes - ato nuk janë gjithmonë të parashikueshme.
Institucioni ka në dispozicion personel, pajisje, aparaturë dhe barna për të siguruar kujdesin më të
mirë nëse nevojitet dhe sistemin e referimit.
Këshilloje si të përgatitet
Rishqyrto organizimin për lindje:
Si do të shkojë ajo atje? A duhet ajo të paguajë për transport?
Sa do të kushtojë lindja në institucion? Si do të paguajë ajo?
A mund të fillojë kursimin që tani?
Kush do të shkojë me të për ta përkrahur në dhe gjatë lindjes?
Kush do t’i ndihmojë për t’u përkujdesur për shtëpinë dhe fëmijët tjerë derisa ajo të mungojë?
Këshilloje ku të shkojë
Nëse gruaja jeton afër institucionit, ajo duhet të shkojë që në shenjën e parë të lindjes.
Nëse jeton larg prej institucionit, ajo duhet të shkojë 2-3 javë para datës së pritur për lindje dhe të
qëndrojë qoftë në dhomat pritëse të maternitetit apo familjen, apo shoqërinë afër institucionit.
Këshilloje të kërkojë ndihmë prej bashkësisë, nëse nevojitet I2.
Këshilloje çka të sjell me vete
Fletoren e nënës.
Petkat e pastërta për larjen, tharjen dhe mbështjelljen e foshnjes.
Petka të pastërta shtesë për t’i përdorur si peceta higjienike pas lindjes.
Rroba për nënën dhe foshnje
Ushqim dhe ujë për gruan dhe personin përkrahës.
Lindja në shtëpi me udhëheqës të aftësuar
Këshilloje si të përgatitet
Rishqyrto me gruan çështjet në vijim:
Kush do të jetë shoqërues në dhe gjatë lindjes?
Kush do të jetë afër jush për së paku 24 orë pas lindjes?
Kush do të ndihmojë për t’u kujdesur për shtëpinë dhe fëmijët tjerë?
Këshilloje të thërras udhëheqësen e aftësuar në shenjat e para të lindjes.
Këshilloje që të ketë gati fletoren e nënës.
Këshilloje që të kërkojë ndihmë prej bashkësisë nëse nevojitet I2.
Sqaroja pajisjet e nevojshme për lindje në shtëpi
Vendi i ngrohtë për lindje me sipërfaqe të pastër apo shtrojë të pastërt.
Petkat e pastërta të madhësisë së ndryshme: për shtrat, për terjen dhe mbështjelljen e foshnjes,
për pastrimin e syve të foshnjes, për udhëheqësen e lindjes për pastrimin dhe terjen e duarve të saj,
për përdorim si peceta higjienike.
Batanije.
Shishe me ujë të pastërt dhe ndonjë mënyrë për të ngrohur këtë ujë.
Sapu
Peshqir: 2 për pastrim dhe 1 për placentë.
Qeskë për mbështjelljen e placentës.
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
Diskuto si të përgatitet për një emergjencë në shtatzëni
Diskuto çështjet emergjente me gruan dhe partnerin/familjen e saj:
ku do të shkojë ajo?
si do të shkojë deri atje?
sa do t’i kushtojnë shërbimet dhe transporti?
a mund të fillojë të kursejë ajo që prej tash?
kush do të shkojë me të për ta përkrahur gjatë procesit të lindjes dhe vet lindjes?
kush do të kujdeset për shtëpin e saj dhe fëmijët tjerë?
Këshilloje gruan që të kërkojë ndihmë nga bashkësia, nëse i nevojitet I1–I3.
Këshilloje atë që të sjell me vete kartelën personale të shtatzënisë në qendrën shëndetësore, qoftë
edhe për një vizitë emergjente.
Këshilloje mbi shenjat e lindjes
Këshilloje që të shkojë në institucion apo të kontaktojë udhëheqës të aftësuar për lindje nëse paraqitet
cilado prej shenjave vijuese:
sekretim i përgjakur i ngjitshëm.
kontraksione të dhimbshme çdo 20 minuta apo më shpesh.
ujorët kanë pëlcitur.
Këshilloje mbi shenjat e rrezikshme
Këshilloje që të shkojë në spital/qendër të mjekësisë familjare menjëherë, ditën apo natën, PA
VONESË nëse paraqitet ndonjë nga shenjat vijuese:
gjakrrjedhje vaginale.
konvulzione.
kokëdhembje të forta me turbullim të të pamurit.
temperaturë apo dobësi e rëndë për t’u ngritur nga shtrati.
dhimbje e fortë barku.
frymëmarrje e shpejtësuar apo e vëshirësuar.
Ajo duhet të shkojë në qendër shëndetësore sa më parë që të jetë e mundur nëse paraqitet ndonjë
nga shenjat vijuese:
temperaturë.
dhimbje barku.
ndjehet e sëmurë.
enjtje gishtërinjësh, fytyre apo këmbësh.
Zhvillo planin e lindjes dhe emergjencës (2)
C1
Këshillo dhe diskuto mbi planifikimin familjar
C1
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KËSHILLO DHE DISKUTO MBI PLANIFIKIMIN FAMILJAR
Diskuto mbi rëndësin e planifikimit familjar
Nëse është e përshtatshme, pyet gruan nëse ajo do të dëshironte që partneri i saj apo ndonjë anëtar
tjetër i familjes të kyqen në sesionin këshillues.
Sqaro se pas lindjes, nëse ajo ka marrëdhënje dhe nuk e ushqen fëmijën ekskluzivisht me gji, mund
të mbetet shtatzanë shumë shpejt, madje vetëm 4 javë pas lindjes. Kështuqë, është e rëndësishme
që ajo të fillojë të mendojë herët mbi atë se çfarë metode të planifikimit familjar do të përdorë.
Pyete rreth planeve për të pasur më tepër fëmijë. Nëse ajo (dhe partneri i saj) duan më shumë
fëmijë, këshilloje që pauza së paku 2-3 vjet ndërmjet shtatzënive është më e shëndetshme për
nënën dhe fëmijë
Informimi se kur të fillohet një metodë pas lindjes do të ndryshojë varësisht nëse gruaja e ushqen
fëmijën me gji apo jo.
Organizo takimet për gruan me këshilluesen për planifikim familjar, apo këshilloje vet
drejtëpërsëdrejti (shih Mjetet e vendim-marrjes për ofruesit dhe klientët e planifikimit familjarë
për informimin mbi metodat dhe mbi procesin e këshillimit).
Këshilloje mbi përdorimin e drejtë dhe të përhershëm të kondomit për mbrojtje të dyfishtë prej
sëmundjeve ngjitëse seksuale (SNS) apo HIV-it dhe shtatzënisë. Promovoni këtë sidomos nëse
është në rrezik prej SNS apo HIV-i G4.
Për gratë HIV-pozitive, shih G5 për çështjet e planifikimit familjar.
Partneri i saj mund të vendos që të ketë një vazektomi (sterilizimi mashkullor) në çfardo kohe.
Metodat e mundshme për gruan jo-laktante
Mund të përdoren menjëherë pas lindjesKondomi
Kontraceptivët oral vetëm progestogjen
Injekcionet vetëm progestogjen
Implantet
Spermicidet
Sterilizimi femror (brenda 7 ditësh apo shtyje 6 javë)
DIU (brenda 48 orësh apo shtyje 4 javë)
Shtyje 3 javëKontraceptivët oral të kombinuar
Injektcionet e kombinuara
Diafragma
Metodat e vetëdijësimit mbi fertilitetin
Konsiderata të veçanta për këshillimin mbi planifikimin
familjar gjatë shtatzënisë
Këshillimi duhet të ofrohet gjatë tremujorit të tretë të shtatzënisë.
Nëse gruaja zgjedhë sterilizimin femrorë:
mund të bëhet menjëherë pas lindjes nëse nuk ka shenja infeksioni(ideale brenda 7 ditësh, apo shtyje për 6 javë).
planifikoje për lindje në spital apo qendër shëndetësore ku ka të trajnuar për realizimin e kësaj
procedure.
siguroje këshillimin dhe pëlqimin e informuar para lindjes.
Nëse gruaja zgjedhë dispozitivin intrauterin (DIU):
mund të vihet menjëherë pas lindjes nëse nuk ka shenja të infeksionit (deri 48 orë pas apo
shtyje 4 javë)
planifiko lindjen në spital apo qendër shëndetësore ku ka të trajnuar për ta vënë DIU.
Metodat e mundshme për gruan laktante
Mund të përdoren menjëherë pas lindjesMetoda e amenoresë së laktacionit (MAL)
Kondomët
Spermicidet
Sterilizimi femrorë (brenda 7 ditëve apo
shtyje për 6 javë)
DIU (brenda 48 orëve apo shtyje për 4 javë)
Shtyje për 6 javëKontraceptivët oral vetëm progestogjen
Injekcionet vetëm progestogjen
Implantet
Diafragma
Shtyje për 6 muajKontraceptivët oral të kombinuar
Injekcionet e kombinuara
Metodat e vetëdijësimit mbi fertilitetin
{mospagebreak}KUJDESI ANTENATAL
KËSHILLO RRETH VIZITAVE RUTINORE DHE KONTROLLUESE
Inkurajo gruan që të sjell me vete partnerin apo anëtarin e familjes së paku në 1 vizit.
Vizitat antenatale rutinore
Vizita e I-rëPara muajit 4
Vizita e II-tëMuaji 6
Vizita e III-tëMuaji 8
Vizita e IV-tëMuaji 9
Të gjitha gratë shtatzëna duhet të kenë 4 vizita antenatale rutinore.
Kontakti i parë antenatal duhet të jetë sa më herët që të jetë e mundur në shtatzëni.
Gjatë vizitës së fundit, informoje gruan që të kthehet nëse ajo nuk lind brenda 2 javësh pas datës së
pritur (caktuar) për lindje.
Vizita më të shpeshta apo orare të ndryshme mund të jenë të nevojshme sipas rregulloreve
kombëtare mbi malarien apo HIV-i
Vizitat kontrolluese
Nëse problem ka qenë:Kthehu në:
Hipertensioni1 javë nëse shtatzënia është >8 muajshe
Anemi e rëndë2 javë
C1
Këshillo rreth vizitave rutinore dhe kontrolluese
C1
{mospagebreak}Antenatal care
Kujdesi antenatal
C1
KUJDESI ANTENATAL
LINDJA NË SHTËPI PA UDHËHEQËSE TË AFTËSUAR
Rithekso rëndësinë e lindjes me udhëheqës të aftësuar të lindjes
Udhëzo nënën dhe familjen rreth lindjes më
të pastër dhe më të sigurt në shtëpi
Nëse gruaja ka zgjedhur për të lindur në shtëpi pa udhëheqës të aftësuar për lindje, rishqyrto këto
udhëzime të thjeshta me gruan dhe anëtarët e familjes.
Jepju atyre kompletin për një përdorim për lindje dhe sqaroju si ta përdorin atë.
Thuaj asaj/atyre:
Të sigurojnë sipërfaqe të pastër për lindje.
Të sigurojnë që udhëheqësja e lindjes duhet të pastrojë duart e veta me ujë të pastër dhe sapun
para/pas prekjes së nënës/foshnjes. Ajo gjithashtu duhet të mbajë thonjët e pastërt.
Të vendos pas lindjes foshnjen në gjoksin e nënës me kontakt lëkurë më lëkurë dhe të fshijë sytë e
foshnjes me përdorimin e leckës së pastër për secilin sy.
Të mbulojë nënën dhe foshnje
Të përdorë lidhësen dhe skalperin nga kompleti për të lidhur dhe prerë kordoni Kordoni prehet kur
të ndërpriten pulsacionet.
Të fshihet foshnja pas prerjes së kordonit. Të mbështillet pastër por të mos pastrohet foshnja deri
pas 6 orësh.
Të presim lindjen e placentës spontanisht.
Të fillojë gjidhënjen kur foshnja të tregoj shenja të gatishmërisë, brenda orës së parë pas lindjes.
Të MOS lihet nëna vetëm në 24 orët e para.
Të mbahen nëna dhe foshnja ngrohët. Të vishet apo mbështillet foshnja, duke përfshirë edhe kokën
e foshnjes.
Të hidhet placenta në vend adekuat, të sigurtë dhe në mënyrë të pranueshme për rrethin (digjet apo
varroset).
Këshillo që të shmangen shprehitë e dëmshme
Për shembull:
TË MOS përdoren barna lokale për të nxitur lindje
TË MOS presë që të ndalen ujorët para se të shkojë në ent shëndetësor.
TË MOS fusë ndonjë substancë në vaginë gjatë lindjes apo pas lindjes.
TË MOS shtypë në abdomen gjatë lindjes.
TË MOS ngrehë kordonin për ta lindur placentë
TË MOS vendoset asgjë në kërthizë pa rekomandimin e mjekut.
Mjeket 
